มติชนรายวัน

จิตแห่งคุณธรรม ความรู้คู่คุณธรรมนำการพัฒนา

26 พฤศจิการยน 2550

“ประเทศไทยจำเป็นที่จะต้องสร้างสังคมที่มีความรู้คู่คุณธรรม สร้างคนให้มี สติปัญญา ความรู้ คุณธรรม และจริยธรรม ซึ่งจะทำให้ประเทศชาติสามารถยืนหยัดอยู่ภายใต้กระแสของการแข่งขันในโลกยุคปัจจุบันและอนาคตได้อย่างแข็งแกร่งและมั่นคง”

นายปรีชา วัชราภัย เลขาธิการ ก.พ. กล่าวถึงความจำเป็นของการพัฒนาทุนมนุษย์อันเป็นปัจจัยสำคัญในการพัฒนาประเทศ สอดคล้องกับ ดร.สุวิทย์ เมษินทรีย์ ที่กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า…

“การมีความรู้อย่างเดียวไม่เพียงพอ เพราะความรู้ก็เหมือนกับดาบสองคม ถ้ามนุษย์ขาดคุณธรรมก็จะก่อให้เกิดปัญหาในสังคม ซึ่งในโลกยุคปัจจุบันถ้าเราสามารถที่จะทำให้คนๆนั้นเป็นคนที่มีความรู้และคุณธรรมไปพร้อมกันได้โลกจึงจะอยู่ในสมดุล”

ทั้งหมดนั้นสอดคล้องกับแนวคิดเรื่อง “จิตแห่งคุณธรรม” ของ Howard Gardner ที่ได้ระบุไว้ในหนังสือ “Five Minds for the Future” ว่าเป็นสิ่งที่มนุษย์จำเป็นจะต้องมีอยู่ในตัวบุคคล เพื่อที่จะเผชิญหน้ากับความเปลี่ยนแปลง และเพื่อที่จะประสบความสำเร็จในการทำงานในยุคศตวรรษที่ 21 ซึ่งประกอบไปด้วย

จิตแห่งวิทยาการ (Disciplined Mind) จิตแห่งการสังเคราะห์ (Synthesizing Mind) จิตแห่งการสร้างสรรค์ (Creating Mind) จิตแห่งความเคารพ (Respectful Mind) และจิตแห่งคุณธรรม (Ethical Mind)

จิตแห่งคุณธรรม (Ethical Mind) หมายถึง ความคิดที่ยึดหลักจริยธรรมคุณธรรม และความรับผิดชอบต่อสังคมและส่วนรวม ซึ่งมีความจำเป็นอย่างยิ่งในยุคปัจจุบัน อีกทั้งยังสอดคล้องกับหลักของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงที่เน้น “ความรู้คู่คุณธรรม” ซึ่งคุณธรรมจริยธรรมหรือจิตสาธารณะที่ว่านี้จะก่อให้เกิดผลประโยชน์แก่ทุกฝ่าย ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่สำคัญที่สุดในการสร้างความสัมพันธ์ และความร่วมมือระหว่างบุคคลเพื่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ และประโยชน์แก่ทั้งสองฝ่าย เพราะบุคคลที่มีจิตแห่งคุณธรรมจะรำลึกอยู่เสมอว่าหน้าที่ของตนเองนั้นคืออะไร ไม่ว่าจะดำรงอยู่ในฐานะหรือตำแหน่งใด

ในมุมมองด้านคุณธรรมกับการประกอบธุรกิจ Gardner มองว่าในปัจจุบันเป็นช่วงเวลาที่ผู้ประกอบธุรกิจจำเป็นที่จะต้องสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับลูกค้า คู่ค้า ผู้ลงทุน และพนักงานในบริษัทซึ่งถือเป็นสังคมที่อยู่ใกล้ตัว ที่ผ่านมามีสถานประกอบการมากมายที่ต้องปิดตัวลง เพราะเห็นแต่ผลกำไรแต่ไม่คำนึงถึงสังคม ลูกค้า หรือกระทั่งพนักงาน

หลังจากกรณีบริษัทพลังงานยักษ์ใหญ่ล้มละลายเพราะมีการแต่งบัญชีในประเทศสหรัฐอเมริกา ประธานาธิบดีจอร์จ ดับเบิลยู บุช ออกมาเรียกร้องให้องค์กรต่างๆเร่งกอบกู้ภาพลักษณ์ด้านคุณธรรม จริยธรรม โดยหาทางขจัดการฉ้อฉลในธุรกรรมต่างๆ โดยเร็วที่สุด ก่อนที่ทั้งหมดจะกลายเป็นมะเร็งร้ายทำลายความน่าเชื่อถือของธุรกิจในสหรัฐลงไป

อย่างไรก็ดี หากมองในมุมกลับการมีคุณธรรมและจริยธรรมอาจนำมาซึ่งการละเลยกฏระเบียบซึ่งส่งผลเชิงลบต่อประสิทธิภาพและมาตรฐานการทำงานได้ เช่น ความอะลุ้มอะหล่วย และมีอัธยาศัยไมตรีต่อแขกที่มาพักในโรงแรม อาจทำให้พนักงานลืมคำนึงถึงกฏระเบียบและ ความปลอดภัยจนสร้างความเสียหายได้โดยรู้เท่าไม่ถึงการ ดังนั้นองค์กรในต่างประเทศจึงได้กำหนด มาตรฐานทางคุณธรรมและจริยธรรม (Code of Conducts) ที่ระบุไว้อย่างชัดเจนและสอดคล้องกับการทำงาน ถือเป็นจุดสมดุลระหว่างภาระหน้าที่ความรับผิดชอบและคุณธรรม จริยธรรม เพื่อให้บุคลากรในองค์กรยึดถือเป็นหลักปฏิบัติร่วมกัน

การปลูกจิตสำนึกแห่งคุณธรรมนั้น สามารถทำได้ตั้งแต่เด็กๆ โดยเริ่มตั้งแต่ที่บ้าน เพราะการดำเนินชีวิตของพ่อแม่จะเป็นตัวอย่างที่ดีที่สุดสำหรับเด็กๆ หากเด็กได้เห็นตัวอย่างที่ดีก็จะซึมซับจิตสำนึกที่ดี ซึ่งจะส่งผลต่อพฤติกรรมของพวกเขาเมื่อเติบใหญ่ขึ้น

แม้จะเติบโตขึ้นมาด้วยการอบรมสั่งสอนที่ดี บุคคลก็ยังคงทำผิดพลาดจากการเลียนแบบพฤติกรรมที่ผิดๆ ของผู้อื่น ทั้งนี้ จากการวิจัยของมหาวิทยาลัย Duke แห่งสหรัฐอเมริกาพบว่า นักศึกษาปริญญาโททางด้านการบริหารธุรกิจในสหรัฐฯ กว่าร้อยละ 56 ยอมรับว่า เคยโกงข้อสอบ โดยคำตอบส่วนใหญ่ของนักศึกษาที่โกงข้อสอบมักจะตอบว่า “ใครๆ ก็โกงข้อสอบทั้งนั้น” ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการที่พวกเขาโกงก็เพราะเห็นคนอื่นโกงแล้วประสบผลสำเร็จ จึงได้เลียนแบบ

ดังนั้นสิ่งที่ต้องเร่งดำเนินการเพื่อแก้ไขพฤติกรรมผิดๆ เหล่านี้ก็คือ การสร้างให้คุณธรรมหรือจริยธรรมเป็นวัฒนธรรม เป็นเรื่องธรรมดาสามัญที่เป็นที่ยอมรับกันในชุมชนหรือในองค์กรนั่นเอง

ซึ่งการพัฒนาทรัพยากรบุคคลให้มี “ความรู้คู่คุณธรรม” ถือเป็นภารกิจหลักของทาง สำนักงาน ก.พ. ซึ่งได้ดำเนินงานภายใต้ “โครงการพัฒนาเครือข่ายองค์ความรู้ด้านการจัดการทุนมนุษย์” โดยนำเอาแนวคิดของ Gardner มาประยุกต์ใช้ และผสมผสานเป็นส่วนหนึ่งของแนวทาง “เตรียมคนไทยสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” ซึ่งขณะนี้ สำนักงาน ก.พ. กำลังรวบรวมแนวคิดและแนวทางการปฏิบัติต่างๆ จัดทำเป็นหนังสือ “5 จิตคิดเพื่ออนาคต” เพื่อเผยแพร่ออกสู่สายตาสาธารณะชนต่อไป

เพราะแนวทางในการพัฒนาจิตหรือทักษะแห่งโลกอนาคตทั้ง 5 ด้านนั้น ถือเป็นอีกหนทางหนึ่งในการที่จะช่วยพัฒนาทุนมนุษย์ให้กับคนในชาติ อันจะนำไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศให้เกิดความเข้มแข็ง มั่นคงและยั่งยืนต่อไปในอนาคต